Browse > Home / Archive by category 'Economía'

| Subcribe via RSS

Alternativas para el bioetanol: GTL como paso intermedio

No es la primera vez que me meta con el tema del bioetanol, en el marco mayor de la búsqueda de fuentes de energía alternativas que sean a la vez renovables y con un efecto neto neutro sobre el medio ambiente; pero me parece de sumo interés un desarrollo tecnológico que viene de la mano de los laboratorios de la compañía Shell.

En muy resumidas cuentas, para ubicar al neófito sin entrar en mayores complejidades: la actual tremenda dependencia del petroleo no tiene una alternativa inmediata, es decir: habrá que crear una suerte de hoja de ruta a un futuro con energía duradera y limpia. En ese futuro, se podría emplear como fuente energética material orgánico - biomasa - cultivado para tal propósito. Una de las ideas es cultivar algas marítimas, aunque hoy por hoy no hay un proceso viable para ello. El enorme beneficio de emplear biomasa es que se puede emplear su cultivo como sumidero, es decir: para absorber gases de efecto invernadero creados por el uso de la energía.

Se podría recurrir a otras fuentes para cultivar biomasa con fines energéticos. De hecho, ya se están empleando la caña de azúcar y el maíz, interesantes por su elevado valor energético: de ahí procede el bioetanol. Sin embargo, el bioetanol tiene varios problemas, como apunté anteriormente, que hoy por hoy son demasiado graves como para recurrir al bioetanol como alternativa tal y como están las cosas. Para empezar, la producción mundial de materia prima como pueden ser azúcar, trigo o maíz está ya bajo enorme tensión; la demanda con fines energéticos está en competición directa con la demanda alimentaria. No tiene sentido alguno que generemos hambrunas para paliar el problema del petróleo. Por otra parte, la tremenda presión de demanda resultante del mercado energético y alimentario combinado abocaría en un necesario aumento colosal de la superficie de tierras dedicadas al cultivo. Acabaríamos con la Tierra convirtiéndola en un desierto. Eso quiere decir que, hoy por hoy, la alternativa del bioetanol es, en realidad, un espejismo. Afortunadamente, esa idea está calando hasta en los estamentos políticos.

Claro, la pregunta ahora es: ¿entonces qué? ¿Hay una solución? En lugar de una sola respuesta, lo que se está perfilando es, más que nada, un método para lograr paulatinamente la situación deseada, a lo que antes me referí como hoja de ruta energética.

Ahí es donde entra en juego el laboratorio de Shell en Amsterdam…

A raíz de la crisis de petroleo de 1973, se plantearon buscar una solución alternativa al petroleo que, a la vez:

  1. Debe ser más limpio en su consumo;
  2. Debe tener una fuente mucho más abundante;
  3. Ha de ser compatible con los combustibles líquidos actuales (p.ej. gasolina, gasoil, queroseno).

Es lógico que pensaron en gas natural, ya que en Holanda en esos momentos la explotación de sus yacimientos estaba en pleno apogeo. Para ello tenían que resolver el problema de la conversión de gas natural a un líquido estable (en inglés, gas to liquids o GTL). En los años 20 del siglo pasado, los investigadores alemanes Franz Fischer y Hans Tropsch habían desarrollado un método de síntesis a partir de carbón, el así llamado proceso Fischer-Tropsch (abreviado a proceso FT).

Es un interesante ejemplo que ilustra cómo la necesidad circunstancial fomenta la ingeniosidad: el limitado acceso a petroleo de la Alemania nazi, combinado con sus yacimientos de carbón, hizo que allí el proceso FT se desarrolló rápidamente para crear combustible sintético. Tras la II Guerra Mundial, el Pentágono decidió trasladar a cientos de científicos que trabajaron para los nazis a los EE.UU., en la así llamada Operación Paperclip; con ello, se trajeron también las claves de la tecnología del proceso FT. Sin embargo, y a pesar del interés estratégico de poder disponer de una fuente autónoma de combustible por los enormes yacimientos de carbón en este país, el bajo precio del petróleo relegó el desarrollo de una industria FT a una baja prioridad, y no recobró interés hasta recientemente, con el precio del petróleo subiendo últimamente incluso por encima de los $100 por barril. En otro caso parecido al del III Reich, en los años 50 del siglo pasado, el régimen de apartheid en Sudáfrica tuvo que hacer frente al embargo de petróleo; por ello, el proceso FT tuvo en ese país un enorme desarrollo. Hoy en día, la mayoría de gasoil suministrado en Sudáfrica es sintético, fabricado en ese mismo país. Debido a ello, Sudáfrica dispone en la empresa Sasol de un enorme caudal de experiencia en la explotación del proceso FT, cosa que explica su actual participación en varios proyectos de enorme envergadura de construcción de plantas GTL actualmente en curso.

Sin embargo, el proceso FT basado en síntesis de carbón no tenía una viabilidad económica que justificase una explotación comercial a gran escala; los casos de Alemania nazi y Sudáfrica nacieron más bien por necesidad. Por ello, los científicos de Shell pusieron manos a la obra, buscando una solución mejor, más limpia, eficaz, y mucho más escalable, y sobre todo: partiendo de gas natural, en lugar de carbón. En 1983 dieron con esa solución, modificando el proceso FT que pasaron a llamar Shell Middle Distillate Synthesis o SMDS. Decidieron entonces construir una planta de ensayo en Amsterdam para elaborar la tecnología necesaria para crear una línea de producción industrial de explotación comercial.

En Shell ya sabían que el combustible líquido GTL quemaba mucho más limpio que los existentes en el mercado en emisiones de monóxido de carbono, y sobre todo en emisión de partículas, tema sobre todo relevante en el caso de gasoil. Más aún, comprobaron que puede emplearse como sustituto progresivo, con un efecto de emisiones que se mantiene bastante proporcional o lineal a su mezcla, lo que viene a decir que tenían resueltas las tres exigencias iniciales, mencionadas anteriormente. Con esos resultados en la mano, Shell decidió arriesgarse: aunque la viabilidad industrial estaba bien demostrada, el bajo precio del petróleo y las elevadas inversiones hicieron dudar mucho de la viabilidad económica. Dieron el siguiente paso con la construcción de una planta comercial en Malasia, cerca de la ciudad de Bintulu, que entró en producción en 1993. Era la primera planta comercial en el mundo de combustible GTL basado en gas natural; otras plantas FT (como las de Sasol) partieron del proceso de síntesis basado en el carbón (en inglés: coal to liquids o CTL), aunque Sasol luego también introdujo un sistema similar para producir combustibles GTL, o sea: partiendo de gas natural.

Dadas las enormes reservas de gas natural disponibles en el mundo y la creciente presión sobre la producción de petroleo, sobre todo si pensamos en el exponencial crecimiento en la demanda debido al desarrollo de países como India y China en la próxima década, está claro que tanto los combustibles GTL tienen un atractivo cada vez mayor. Incluso los combustibles basados en el carbón están en auge, por la combinación de un desarrollo de tecnología CTL mucho más limpia y la mencionada crisis del petróleo. Sin embargo, hay dos problemas que hacen que una hipotética sustitución de tecnología es simplemente inviable, por lo que debe pensarse más bien en una solución trampolín, de paso al desarrollo de un ciclo energético duradero y renovable:

  • A pesar de unas existencias enormes de tanto carbón como gas natural, y que constituyen una reserva global impresionante, se trata de fuentes que se van agotando de forma cada vez más rápida. El desarrollo de potencias económicas e industriales como China e India presiona cada vez más sobre la capacidad de extracción y producción, y su consumo en auge ejerce una presión de vértigo, cosa que se refleja también en los precios de mercado. Pero detrás de estos dos gigantes viene otro bloque de países, como México, Brasil, y Rusia, que en el plazo de una generación habrán alcanzado un peso enorme que añade lo suyo a esa ya tremenda presión. En resumen, ni las enormes reservas mundiales de gas natural y sobre todo carbón podrán aguantar ese tirón por mucho tiempo; sería cuestión de aplazar, más que resolver el problema de fondo de escasez.
  • Aunque las emisiones de combustibles GTL (e incluso CTL) son mucho menos nocivas que aquello derivados de petróleo, distan de ser una solución para otro creciente problema, que afortunadamente se está tomando cada vez más en serio: el calentamiento global. Los combustibles GTL, por ejemplo, producen una emisión de dióxido de carbono (uno de los así llamados gases de efecto invernadero) que aproximadamente duplica el nivel de combustible basado en petroleo; son más “limpios” al producir menos emisiones tóxicas, pero empeoran el problema del calentamiento global.

Al principio mencioné la posibilidad, hoy por hoy teórica, de convertir algas marítimas de cultivo como fuente de biomasa en un combustible, en un proceso de síntesis biomass to liquids, abreviado a BTL. A diferencia de GTL y CTL, el cultivo de algas permite absorber buena parte del dióxido de carbono emitido en su combustión, cosa que resolvería buena parte del problema de emisión de gases invernadero. Pero como también dije, el principal problema por resolver aún es el de crear un proceso de cultivo que sea a la vez escalable, fiable y eficaz. Por ello, la tecnología de combustibles CTL y GTL que ya está disponible sirve más bien como tecnología trampolín: mientras se van buscando fuentes viables de biomasa artificial (de cultivo) para alcanzar la producción sostenible de combustibles BTL, se puede al menos paliar buena parte de la creciente demanda con GTL y CTL.

Shell está haciendo un enorme esfuerzo por ampliar su capacidad de producción de combustibles GTL; dentro de pocos años tendrán terminada una enorme planta nueva en Qatar, que tendrá una capacidad de producción de unos 140.000 barriles diarios de combustible GTL - unas diez veces más que su planta en Bintulu, en Malasia. Otras multinacionales de hidrocarburos están también construyendo plantas GTL, como Chevron (por cierto, junto con Sasol) o BP, por lo que la disponibilidad de combustibles GTL aumentará de forma muy significativa en los próximos diez años, cosa que a su vez permitirá sustituir paulatinamente la gasolina tradicional por mezclas de gasolina con productos GTL.

Lo realmente sorprendente es la facilidad con la que se puede, en efecto, introducir GTL en el consumo de vehículos existentes en el mercado. Así, Shell ha realizado un importante programa de pruebas de sustitución con GTL, en distintos países del mundo, en las que se mezclaba combustible con GTL, o incluso sólo ese combustible, en diferentes tipos de vehículos. Y ya se comercializan esos combustibles híbridos o mezclados: en una docena de países europeos, se vende tal gasoil bajo la marca Shell V-Power Diesel, y en Tailandia se comercializa como Shell Pura Diesel, con bastante éxito también ayudado por la imposición de fuertes multas por emitir humos de vehículos, para así frenar la contaminación.

Y es que el problema de la contaminación es acuciante en las grandes urbes; no sólo se trata de casos como Pekín, iluminados de forma circunstancial como por la celebración de Juegos Olímpicos. La población urbanística a nivel mundial está alcanzando cotas tremendas; por primera vez en la historia, la mitad de los seres humanos reside en ciudades. Hace dos siglos, sólo el tres por ciento de los humanos vivía en ciudades. No solo eso, sino que ya hay decenas de megaciudades, cada una con una población superior a los diez millones de habitantes. Aquí vemos (en un gráfico prestado de Wikipedia) representadas las 400 ciudades mayores del mundo, cada una con una población superior al millón de habitantes:

400 megacities in the world

Las ciudades más pobladas están alcanzando niveles increíbles. Éstas son las diez aglomeraciones urbanísticas mayores del mundo:

  1. Tokio, Japón (33.600.000)
  2. Seúl, Corea del Sur (23.400.000)
  3. Ciudad de México, México (22.400.000)
  4. Nueva York, EE.UU. (21.900.000)
  5. Mumbai (Bombay), India (21.600.000)
  6. Delhi, India (21.500.000)
  7. São Paulo, Brasil (20.600.000)
  8. Los Ángeles, EE.UU. (18.000.000)
  9. Shanghai, China (17.500.000)
  10. Osaka, Japón (16.700.000)

Cuesta muy poco imaginar el grado de contaminación que esa enorme concentración conlleva. Por ello, incluso una sustitución parcial de combustible tradicional, basada en petróleo, con aquellos basados en GTL o CTL son un paso importantísimo, camino a una próxima solución con combustibles limpias y de origen renovable. Quizá parezca que la capacidad de producción de GTL no sea capaz de aportar mucho, pero la planta de Qatar de Shell producirá suficiente combustible GTL como para abastecer plenamente a todos los autobuses y taxis en circulación en todas las diez macrociudades indicadas antes juntas, es decir: suficiente para que cambien todos a combustible 100% GTL. Entre aquella futura planta GTL de Shell en Qatar, y otras plantas de proceso FT (basados en carbón o gas natural) que están en fase de construcción o ya en uso en Malasia, Sudáfrica, Qatar, Nigeria y China, la capacidad global aumentará a niveles muy considerables en un plazo relativamente corto, lo que facilitará su introducción rápida aunque escalonada, sobre todo si se piensa en su aplicación en medios de transporte público.

Más sorprendente, quizá, sea la demostración que los combustibles GTL realmente tienen muy buenas posibilidad de sustituir gradualmente los combustibles basados en petroleo, en una prueba realizada el pasado día 4 de febrero, en un proyecto de cooperación entre Shell, Rolls Royce (fabricante de motores), y Airbus, el gigante europeo de diseño y construcción aeronáutica. Ese día, un Airbus A380 (ya saben - el avión de pasajeros más grande del mundo) realizó un vuelo de más de tres horas, despegando en Filton en el Reino Unido, y aterrizando en Toulouse (Francia), con un motor alimentado con queroseno GTL:

Airbus A380 fueling up on GTL

Airbus A380 flying on GTL

(Fotos procedentes de Airbus)

Aunque se trataba de una prueba realizada en el avión más avanzado de Airbus, para comprobar el rendimiento y el comportamiento del motor consumiendo queroseno GTL, se puede usar sin problemas en cualquier otro modelo de Airbus.

Va siendo hora que se hable más de formas prácticas para ir sustituyendo de manera paulatina pero creciente los combustibles que tantos quebraderos de cabeza nos causan, camino al desarrollo y la introducción de combustibles de origen renovable… Espero que esta entrada ayude a promover esa discusión más amplia.

Sphere: Related Content

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Meer uitgebreid commentaar op Spanje’s magere jaren

March 10th, 2008 | No Comments | Posted in Economía, Elecciones, España, Países Bajos, ZP

Op de website van het NRC Handelsblad verscheen gisteren (voor mij vanmorgen, ik leef in het Westen van de V.S.) een commentaar dat een globaal gezien vrij behoorlijk beeld geeft van het lastige parket waar de herkozen regering van de Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero zich in bevindt.

Inderdaad: zoals het commentaar aangeeft, de economische wind staat tegen. Na ruim tien jaar opeenvolgende forse groeicijfers is de rek eruit, nu dat een golf aan slecht nieuws over de wereld spoelt. De dollar zit in een angstaanjagende duikvlucht, de prijs van olie (en dus gas) zit op ongekende hoogte, wereldwijd zorgt toenemende druk op productie niveaus op voedsel markten voor verdere prijsopdrijving (met alle ellende van dien), de geweldige neerwaartse druk door de structurele problemen in kredietmarkt in de V.S. zorgt voor een verdere afzwakking van consumptie (de grote economische motor hier) naast liquiditeitsproblemen voor de financiële partijen, en dat is slechts een oppervlakkige schets van het slechte weer waarin de wereldeconomie zich bevindt.

Ik bedoel maar: Spanje zit in hetzelfde conjuncturele schuitje als andere landen. Het lijkt me alleszins redelijk om de situatie in de eurolanden tegen die achtergrond te belichten; helaas maakt dat commentaar geen gewag van internationaal conjuncturele effecten.

Het commentaar constateert bovendien (terecht) dat de huizenmarkt in Spanje onder geweldige druk zit: er is een duidelijk neerwaartse druk op de huizenmarkt. En natuurlijk speelt het aanscherpen van de kredietmarkt daar ook een rol in. Maar in het commentaar wordt, helaas, uitsluitend gerefereerd naar een combinatie van een hoog bouwtempo en snel stijgende prijzen in de woningmarkt. Zonder verder context, wijst dat in de richting van een schier buitensporige investeringsdrift in baksteen die nu op z’n bekomst is.

Ook dat is te zeer kort door de bocht genomen.

In de eerste plaats kampt Spanje met een historisch geweldig onevenwicht in de woningvoorraad; een eigen woning is voor verreweg de meeste mensen onbetaalbaar, zelfs nu dat de huizenmarkt aan het inzakken is. Erger nog, dat probleem in woningvoorraad is niet uniform: er is aan de ene kant een enorme leegstand op plaatsen waar de vraag sterk achterblijft (met name bestaande woningen door binnenlandse migratie, maar helaas ook in toenemende zin door nieuwbouw, merendeels door faliekant verkeerd en kortzichtig inschatten door project ontwikkelaars), en “dus” een enorme en geconcentreerde vraag naar woningen op andere plaatsen, met name de grote steden, door de genoemde binnenlandse migratiestromen (richting grote stad) als vooral natuurlijk de enorme instroom aan migranten vanuit het buitenland.

Ondanks een indrukwekkende bouwactiviteit in de afgelopen decennia is dat verstoorde evenwicht nu, in de huidige onroerend goed dip, verre van aanbeland op een nieuw evenwichtspunt. Jonge mensen kunnen nog steeds amper een eigen woning betrekken, door een combinatie van hoge prijzen en lastig bereikbare hypotheken. Natuurlijk is er gepoogd om zo veel en zo snel mogelijk nieuwe huizen te bouwen, en de bouwcijfers zijn alleszins indrukwekkend. Met alle enorme problemen van dien, niet alleen door inflatie in bouwkosten, maar met name de geweldig toegenomen druk op infrastructuur, zoals transport, energie, milieu, en een ander enorm gevoelig politiek punt voor het regionale evenwicht in Spanje: waterbeheer.

Als je dat allemaal in ogenschouw neemt, is het duidelijk dat een enorme instroom aan immigranten uit het buitenland en de nog steeds aanhoudende binnenlandse trek, naar zowel de grote steden als de kust, niet zomaar opgevangen kan worden met een flink uitgebouwde woningvoorraad; er is een enorm master plan nodig om alles evenwichtig naar een nieuw niveau te tillen. Helaas is het er tijdens de acht jaren van premier Aznar niet echt van gekomen; er is inderdaad wel gebouwd, maar amper in een gepast volume en beslist niet met een nodig infrastructureel kader om alles in goede banen te leiden. Toen premier Zapatero aankondigde dat de mouwen weer opgestroopt werden om de nijpende huisvestingsproblemen grondig aan te pakken, was dat dus niet in de laatste plaats ingegeven als sociaal beleid. De gestegen groei in werkgelegenheid (en verdere economische doorwerking) was wat dat betreft dus mooi meegenomen.

Maar meer nog dan volume is het accent onmiskenbaar sterk verlegd in de afgelopen vier jaren onder Zapatero: van een amper gereguleerde enorme wildgroei onder Aznar, waarbij onverantwoordelijk veel is gebouwd op beschermd gebied met op z’n zachtst gezegd twijfelachtige, zo niet afwezige vergunning - allemaal uiteraard gedreven door kortzichtig handelende en over het algemeen goed bemiddelde huiseigenaren - naar een sterk verhoogde bouwactiviteit in vooral de sociale woningbouw. En dat laatste is natuurlijk een kardinaal uitgangspunt voor een centrum linkse regering.

Hoe het ook zij, de onevenwichtige situatie op de woningmarkt in Spanje is een feit, met een onverminderd hoge vraag op sommige plaatsen, en een overschot op andere. Evenals het feit dat de dalende prijzen nog steeds niet in verhouding staan met de koopkracht van mensen die hunkeren naar een eigen woning. Met als gevolg dat een bouwstop, bijvoorbeeld, een alleszins rampzalig effect zou hebben. In plaats daarvan is een evenwichtige, voorzichtige voortzetting van goed geleid bouwbeleid nodig, en het nieuwe mandaat van premier Zapatero is daarvoor een uitstekend uitgangspunt.

Kortom, de huidige naargeestige situatie op de huizenmarkt heeft een allesbehalve gunstig effect; in plaats van vraag en aanbod naar elkaar toe te bewegen, zal de voortdurende geografisch gezien onevenwichtige bevolkingsdruk eerder zorgen voor een voortdurende, zo niet zelfs toenemende spanning. De voortdurende fysieke verschuiving van vraag en aanbod maakt een oplossing alleen maar moeilijker.

Terugkerend naar het grotere perspectief van het commentaar, namelijk dat Spanje magere jaren tegemoet gaat, lijkt me dat ook daar een nuancering op zijn plaats is. Op dit moment wordt aangenomen dat het economische groeicijfer in Spanje in 2008 ergens vlak boven de 2% zal liggen. Da’s een flinke stap terug van het voorgaande veelvoud, maar in context en vergelijking met andere landen gezien nog steeds een netto groei. In de V.S. bijvoorbeeld wordt de netto groei voor het afgelopen jaar op 2,2% geschat; in Nederland gaf 2007 een groei van 2,8% te zien. In Groot-Brittannië werd eind vorig jaar (!) voor 2008 nog een groei van circa anderhalf procent voorzien; een recente bijstelling van de prognose voor Duitsland voorziet 1,6% groei van het BBP. Een groei in Spanje van zelfs maar 2% in 2008 steekt daar dus alleszins gunstig bij af.

Natuurlijk is dat een schrale troost, zo’n vergelijking met andere landen. Maar het blijft een feit dat de afkoelende economie in Spanje de vergelijking met de situatie in traditionele economische krachtpatsers allesbehalve ongunstig doorstaat. Bovendien is een schrale groei nog altijd verre te verkiezen boven een recessie - en dat is helaas de huidige situatie hier in de V.S.

Een heel ander uitgangspunt is dat, juist gegeven de zware economische tegenwind - die dus allesbehalve aan Zapatero kan worden toegeschreven - het voor de zwakkeren in de samenleving verre te verkiezen is om een centrum-linkse regering de zware taak in handen te geven om de storm zo goed mogelijk te doorstaan.

En dat lijkt al helemaal op te gaan in het geval van een regering die de afgelopen vier jaren heeft gebruikt om de onevenwichtige begrotingspolitiek onder Aznar te corrigeren waarbij verbetering van de schuldpositie centraal stond. Zoals ik in mijn commentaar onder het artikel zelf al aangaf:

De betalingsbalans op kassaldo mag dan wel een netto tekort tonen, hetgeen incidenteel ook te maken heeft met de handelsbalans, maar als we het over financieel en fiscaal beleid en dus de staatsbegroting en overheidsschuld hebben, ligt de zaak iets anders dan gesuggereerd is. In 2007 - voor de derde keer op rij - had de Spaanse overheidsbegroting een overschot, van ruim 23 miljard euro; da’s ruim 2,2% van BBP. De overheidsschuld is daardoor afgenomen tot 36,2% van BBP. Ook het sociale garantiefonds werd aangevuld dankzij een overschot.

Juist gezien de conjuncturele economische tegenwind in Spanje, is het maar goed ook dat de Spaanse kiezers het mandaat hebben verlengd van Zapatero, in plaats van de boel in handen te geven van een partij die uitblonk in een voorstelling van zaken die aan elkaar hangt van doemdenken en rampscenario’s, en een verkiezingsbelofte die weinig anders uitstraalt dan structurele verschraling. Liever een paar magere jaren in goede gezondheid doorstaan onder Zapatero, dan een lange, kwakkelende hongerwinter onder zijn conservatieve tegenstander, Rajoy…

Sphere: Related Content

Tags: , , , ,

No al bioetanol (II)

Hace unos dos meses expliqué en Netoratón por qué me opongo al bioetanol como sustituto de gasolina; en su comentario, Pablo Moreno Galbis apuntó a su post anterior reseñando que — además de reforzar los desequilibrios no sostenibles con países en vías de desarrollo como sostengo yo como argumento principal — además el bioetanol tiene un efecto neto negativo sobre el medio ambiente.

Ayer, Stephen Leahy escribió sobre dos recientes estudios que demuestran que el bioetanol causa un 93% más de emisiones nocivas que la gasolina.

Mientras la UE revisa su política de promover el bioetanol, aún hay quienes se empeñan en dejarnos ya no estancados, sino peor parados.

Bioetanol ¡no gracias!

Sphere: Related Content

Tags: , ,